Afval op Saparua

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.25.48

Inhoud:

1. Afvalprobleem
2. Aanpak van het afvalprobleem
3. Afvalscheiding
4. Stortplaats; TPA
5. Afvalverwijdering
6. Voorlichting, educatie, opruimacties, kick-off
7. Composteren
8. Belemmeringen

Bijlagen:
Konsep Green School
Membuat kompos
Afvalverwerking en recycling op Bali: Temesi recycling

Zoals alle landen in de wereld heeft Indonesië te kampen met de milieu-problemen van deze tijd:
– ontbossing t.b.v. bewoning, verkeer, agricultuur, industrie
– monocultuur, uitputting van de bodem, gebruik pesticiden
– delven van grondstoffen, afgraven van stranden
– vervuiling van lucht, water en bodem

Deze problemen worden veroorzaakt door de menselijke activiteiten en hebben wereldwijd invloed op het leven op aarde: broeikaseffect en klimaatverandering, verstoring ecosystemen.
Voor deze menselijke activiteiten is energie nodig en grondstoffen. Er zijn productieprocessen die lucht-, water- en bodemverontreiniging veroorzaken. En die producten worden door mensen gebruikt, afgedankt en weggegooid als afval.

Afval is een groot milieuprobleem, waar iedereen mee te maken heeft.
Ook op kleine eilanden als Saparua.

Deze notitie is een algemeen afval-verhaal, specifiek gericht op het eiland Saparua. Het is tot stand gekomen na drie jaar milieu-educatie-projecten op Ambon en vier jaar plannen en activiteiten in het kader van afvaleducatie en een afvalvoorziening op Ihamah

1. Afvalprobleem

Het afval van tegenwoordig bestaat voornamelijk uit kunststoffen. Als de mensen de gewoonte hebben dit op straat, in de rivier, aan de kust of de bosrand neer te gooien ontstaat er een probleem. Want deze kunststoffen verdwijnen niet, omdat de bodemdieren, schimmels en bacteriën ze niet verteren. Kunststoffen passen niet in de natuurlijke kringloop.

Natuurlijk afval:
Vroeger leefden de mensen dicht bij de natuur. Ze maakten hun woningen van bamboe en palmbladeren; meubels van hout en rotan. Van bamboe werden gereedschappen gemaakt, van boombast lendedoeken geklopt, van katoen kleding geweven.
Alles wat ze gebruikten kwam uit de natuur. Als het versleten was, al afval geworden, gooiden de mensen het weg, in het bos, de rivier of aan het strand. Na een tijdje was het vergaan, zoals in de natuur zelf.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.25.17

In de natuur spreken we van een voortdurende kringloop: Planten halen hun voedsel uit de bodem. Zij zijn de producenten van voedsel voor mensen en dieren. Mensen en dieren zijn de consumenten. Vaak wordt de ene consument voedsel voor de andere consument. Bijvoorbeeld: een klein visje wordt gegeten door een grotere vis. Die wordt gegeten door een tonijn en die wordt weer door de mens gegeten. Wat niet van planten wordt gegeten komt als afval rechtstreeks op de grond terecht. Dieren en mensen produceren ook afval: uitwerpselen, haren, nagels. En uiteindelijk gaan mensen en dieren dood en worden zelf afval. We noemen al het afval en de resten van planten, dieren en mensen natuurlijk afval of organisch afval. Al het afval van planten, dieren en mensen wordt opgeruimd door de belangrijkste dieren uit onze leefomgeving: de bodemdiertjes. Ze eten alles op en poepen het uit. Deze diertjes noemen we reducenten. Ook reducenten zijn de bacteriën en schimmels, die zorgen voor de laatste fase van de afvalverwerking: de kompostering. Ze halen de voedingsstoffen uit het organisch afval en brengen dat in de bodem terug waar het oplost in het bodemwater. De planten zuigen het met hun wortels op en de cyclus begint opnieuw. In deze natuurlijke kringloop bestaat er geen afval!

Bodemdiertjes:
Kleine kruipende dieren worden vaak als lastig gezien. Men vindt ze vies en ze moeten maar opgeruimd worden. De werkelijkheid is, dat ze heel nuttig zijn voor de mensen. Ze ruimen al ons natuurlijk afval op. Zonder deze kleine bodemdiertjes zouden we niet kunnen leven op de aarde. De stapel afval uit de natuur zou te hoog zijn.
Doordat de diertjes leven van afval uit de natuur leven ze tussen afgevallen bladeren, onder stukken boomstronk, onder stenen, in vochtige en donkere hoekjes. Vooral wormen zijn belangrijk. Ze leven in de strooisellaag en in de grond. Ze trekken de bladeren de grond in, en verwerken zo veel afval.

De kleine dieren zijn de helden van de leefomgeving!

Het afvalprobleem is eigenlijk eenvoudig te omschrijven als:
Alles wat de worm lust, is geen probleem voor de leefomgeving.
Alles wat hij niet lust is niet goed voor het milieu; daarvoor moeten we een oplossing bedenken!!

Afvalprobleem:
Mensen zijn voorwerpen gaan produceren die niet passen in de natuurlijke kringloop. Ze hebben geleerd om metalen voorwerpen te maken, glas en aardewerk. En de laatste eeuw, ongeveer 80 jaar geleden, zijn daar de kunststoffen bij gekomen. Deze stoffen worden gemaakt door delfstoffen te gebruiken en met behulp van veel energie daar op chemische manier allerlei nieuwe stoffen van te maken. Heel bekend zijn de plastics. Er zijn heel veel soorten; de ene soort is gemaakt om lang mee te gaan, de andere om maar een keer gebruikt te worden. Doordat er veel van wordt gemaakt, is het niet zo duur.
Plastic heeft een heleboel voordelen: je kunt allerlei vormen maken, je kunt het alle kleuren geven, het gaat redelijk lang mee. Maar er zijn veel nadelen. Bij de productie komen veel giftige dampen in de lucht en in het afvalwater. Veel plastic bevat zo veel chemische stoffen dat het eigenlijk niet goed is voor mensen om er mee om te gaan. Zo zit in kinderspeelgoed bijvoorbeeld nog veel te veel gifstoffen! Als een plastic voorwerp kapot is en afval wordt, wordt dit niet verteerd, blijft dus liggen en vormt een steeds groter wordende afvalberg. Dat komt omdat die voorwerpen van kunststof niet door bodembeestjes kunnen worden gegeten. Ze worden er door vergiftigd.
Dit plastic afval valt uiteindelijk uit elkaar in kleinere brokjes door invloed van water en zon. Dan nog blijft het giftig materiaal. Het wordt door dieren voor voedsel aangezien, en die worden er ziek van. Ook komt zwaar vergif in de bodem terecht; uit lekkende oude batterijen, gemorste verf, oude resten olie en benzine, weggegooide schoonmaakmiddelen en pesticiden. Op deze plekken kan geen plant groeien en de bodemdieren gaan dood.

Plastic soep:
Veel afval komt in zee terecht, van het land in de rivieren en de zee ingespoeld of van boten weggesmeten. Een deel ervan komt op de zeebodem terecht. Op sommige plaatsen kan je een duiktocht maken langs oude t.v. toestellen, oude meubels, visnetten, oude potten en pannen. Veel afval blijft drijven.
In de Pacific is onderzoek gedaan naar al het drijvende afval. Het blijkt dat vanuit alle continenten het afval aan een drijftocht begint. Door de grote zeestromingen gaat alles enkele grote cirkels ronddraaien, tot alles onder invloed van licht, zout en water in brokjes uiteenvalt en het gif in het zeewater is verspreid. Deze grote hoeveelheden afval in zee worden genoemd: de plastic soep.
Behalve in de Pacific zijn er nog zeker drie zulke z.g. gyres, grote concentraties van plastic, in de wereldzeeën te vinden.
Er wordt geschat dat in de hele Pacific wel 200 miljoen kilo afval drijft! Dit afval vergiftigt zeeschildpadden, omdat ze plastic zakken aanzien voor kwallen; vissen raken verstrikt in oude visnetten en plastic kratten. Zeevogels eten het afval dat ze aanzien voor voedsel. Jonge albatrossen worden door hun ouders gevoerd met drijvende aanstekers en flessendoppen. Daardoor is hun maag vol, maar gaan ze wel dood van de honger.
Plastic gaat nooit helemaal weg.
Door invloed van water en zon verkruimelt uiteindelijk het plastic tot micro- en zelfs tot nanodeeltjes (kleiner dan het puntje van een naald), maar gaan nooit helemaal weg. Deze kleine deeltjes worden aangezien voor voedsel. Ze zijn dubbel gevaarlijk omdat ze ook nog zware metalen aantrekken. Dit blijft zitten in het vlees van het dier en heeft invloed op de hormonen (op de vruchtbaarheid bijvoorbeeld). Onderzoek heeft uitgewezen dat 10 – 30 % van de vissen in zee gif in het lichaam heeft zitten! Zo krijgt dus de mens zijn eigen afval terug op zijn bord!

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.26.16

Zelfs in honing zijn via grond en water, plant en bijen nanodeeltjes plastic gevonden. Ook in bijvoorbeeld scrubs en tandpasta is microplastic verwerkt.
Wereldwijd moet ingezet worden op reduce: verminderen van weggooiplastic.
In Nederland worden de gratis dunne plastic tasjes vanaf 2016 verboden.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.26.01

Geschatte afbraaktijden van afval in zee:
triplex 1 tot 3 jaar
katoenen kleding 1 tot 5 jaar
sigarettenpeuk 1 tot 5 jaar
plastic zakje 10 – 20 jaar
blikje 50 jaar
aluminium blikje 200 jaar of langer
plastic fles 450 jaar
weggooiluier 450 jaar
synthetische kleding 400 tot 500 jaar
nylon vislijn of net 600 jaar
glazen fles 1000 jaar of veel langer

 

Trouw; 28/2/2015:

Het is voorbij. Na meer dan een halve eeuw vol boodschappen, broodjes kebab, braaksel van wagenzieke peuters, hondendrollen en kattengrind te hebben vervoerd c.q. opgevangen, is de plastic wegwerptas vanaf 1 januari van het volgende jaar verboden worden. Dat liet staatssecretaris Wilma Mansveld (Infrastructuur en Milieu) donderdag aan de Tweede Kamer weten.
Let wel: het gaat hier om de variant die nu nog hier en daar gratis weggegeven wordt. De dunne, snel scheurende plastic zak die zelden vaker dan een keer gebruikt kan worden en vervolgens in de natuur terechtkomt, met de kans in de maag van een zeldzame zeeschildpad te eindigen.
Eigenlijk is het ook bizar dat een voorwerp dat we zo kort gebruiken, lang nadat we zelf tot stof zijn vergaan nog rond blijft waren, als een spook van de consumptiemaatschappij. In een aantal landen zijn de plastic ondingen al verboden, waaronder Rwanda. Maar ook China, een land dat over het algemeen genomen niet als milieuvriendelijk te boek staat, vindt het welletjes geweest en deed de zakjes in de ban.
En Nederland zal nu volgen. Helaas voor de brakke student die steevast zijn boodschappentas vergeet en dus bij de groente-afdeling nog even snel een gratis tasje meepikt. Helaas voor de krent, die niet voor een plastic tas wil betalen. En helaas voor iedereen die zijn avondeten bestelt via Thuisbezorgd.nl; gaan zij nu een meer betalen voor een tasje om hun döner kebab?
Natuurlijk is het een enorm goede zaak dat er eindelijk stappen ondernomen worden om dit nodeloze plasticafval te verdrijven. Het zal even wennen worden, maar uiteindelijk zal het ‘zakje’ in de vergetelheid raken. Overigens geldt dat helaas niet voor de exemplaren die al in de natuur terecht zijn gekomen.
PZC; 29/10/2014

Plastic – cijfers:
wereldproductie plastic: ong. 250 miljard kg per jaar
plastic in de oceanen: ong. 4,7 miljard kg; elke dag 12 miljoen kg erbij
gebruik plastic tasjes: 1 miljoen per minuut = 500 miljard per jaar
gebruiksduur plastic tasje: gem. 15 minuten
ong. 8% van alle aardolie wordt gebruikt voor productie van plastic

2. Aanpak van het afvalprobleem

Met de ontwikkeling van allerlei technische en chemische producten is de noodzaak ontstaan om oplossingen te zoeken voor deze gebruikte en afgedankte spullen. Het afval van door mensen gemaakte dingen is overal in de wereld een groot probleem. In landen waar al veel langer veel kunststof-afval is, zoals in Nederland, is men oplossingen gaan zoeken in het maken van minder afval en het afval gescheiden in te leveren om het opnieuw te gebruiken, te recyclen of goed op te ruimen.
Ook in ontwikkelingslanden zoals Indonesië is dit nodig, en moet de noodzaak van een duurzaam beleid en duurzaam gedrag doordringen. En het gaat iedereen aan: bestuurders, het bedrijfskleven, scholen, kerken en alle bewoners van jong tot oud!

Daarbij moeten verschillende wegen tegelijkertijd bewandeld worden:
1. Voorzieningen creëren voor het restafval en de afvalverwijdering organiseren en (doen) uitvoeren. Regelgeving, controle, afspraken met bedrijven, de markt en de vervoersector. Dit is een taak van de regionale overheid i.s.m. de plaatselijke overheden.
2. Voorlichting, socialisatie, schoonmaakacties, inzamelen en verkopen van recyclebaar afval. Dit is de taak van plaatselijke overheden (gesteund door de regio), samen met dorpsinstituten zoals vrouwen- en jongerenverenigingen, kerken, moskeeën, puskesmas, sectorverenigingen enz.
3. Educatie en workshops. Dit is de taak van scholen en diverse verenigingen.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.26.57

3xR:
Een aanpak die wereldwijd wordt gehanteerd is de 3xR: reduce, re-use, recycle; waarbij de eerste de grootste prioriteit heeft, gevolgd door de tweede, daarna de derde.

Wereldwijd geven recente onderzoeken van het afval op zee aan, dat de hoeveelheid afval nog veel groter is dan werd gedacht, en dat zwaar ingezet moet worden op reduce, vermindering van het gebruik van niet-natuurlijke stoffen, en voorkomen dat het in de natuur terecht komt.

Reduce, verminderen van afval; mengurangi
Reduce betekent vooral: minder stoffen gebruiken die niet organisch zijn. Bijvoorbeeld: kleding van katoen, meubels van bamboe, rotan of hout, boodschappen doen met eigen boodschappentas, eten serveren uit afwasbaar servies, water uit een dispenser of gekookt water drinken.
Als voorwerpen van kunststof echt nodig zijn, koop dan kwaliteit, zodat de producten langer meegaan.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.27.10

Reuse, hergebruiken van spullen en het repareren; menggunakan kembali
Op de Molukken zijn de mensen al inventief in het hergebruik van spullen; ook het knutselen met bijvoorbeeld oude verpakkingen is re-use.

Recycle, nieuwe stoffen maken van oude; mendaur ulang
Belangrijk is dat zo veel mogelijk afval gerecycled wordt, zodat er niets verspild wordt en er geen grondstoffen uit de aarde gehaald hoeven worden.

Belangrijk is: dat het afval op soort wordt herkend, geselecteerd en gescheiden!!

Bijvoorbeeld:
Oude kleding, waarvan nieuwe stoffen gemaakt kunnen worden, of papier
Oud papier, waar nieuw papier en karton van gemaakt wordt
Gebruikt plastic, waar nieuw plastic van gemaakt wordt, of andere stoffen zoals fleece, voor kleding in koude landen
Metalen, bijvoorbeeld blik, koper, ijzer. Ze kunnen meestal weer worden gesmolten en opnieuw gebruikt. Parangs worden gemaakt van ijzeren auto-onderdelen!
Glazen flessen en potten die goed schoongemaakt kunnen worden en heel lang worden gebruikt
Plastic zakken, flesjes, flacons. Die verteren niet goed in de natuur en laten gif achter. Ze kunnen wel gerecyceld worden tot nieuw plastic. Niet verbranden!
Gevaarlijk afval, zoals batterijen. De giftige stoffen (diverse metalen) worden er uit gehaald en opnieuw gebruikt. Dit is in Indonesië nog niet mogelijk.
E-afval (van elektronica, bijv. mobiele telefoons). Dit bestaat uit kunststof en diverse metalen. Het is twijfelachtig of dit in Indonesië al gerecycled kan worden.
Natuurlijk afval, dat compost kan worden. Wel zo’n 70% van al het afval uit huis en tuin is natuurlijk afval. Dit afval kan je in een hoekje van je erf op een hoop, in een kuil of een compostbak laten liggen om te composteren. Dit gebeurt op een natuurlijke manier door de activiteit van de bodemdieren, schimmels en bacteriën, en kan zodoende weer gebruikt worden voor het kweken van groenten en andere planten. In de folder “Compost maken” (zie bijlage) wordt beschreven hoe iedereen dit op heel eenvoudige manier kan doen.

Op weg naar circulaire economie.
In de toekomst moet alle productie erop zijn gericht dat alles gerecycled kan worden; het cradle-to-cradle-principe. In westerse landen wordt dit al toegepast. Het is een circulaire benadering met recycle-circuits van natuurlijk afval, metalen, plastics, papier, textiel, rubber, glas, olie enzovoort. Het organiseren van recycling wordt steeds efficiënter.
Een interessant project is in 2011 gestart in Afrika door de Nederlander Joost de Kluijver: “Closing the loop”. Nog bruikbare mobieltjes uit Europa worden hergebruikt in Afrika, en, als ze echt kapot zijn, opgekocht en terug verscheept naar Europa, waar ze worden gerecycled. Zo wordt het ter plaatse verbranden met zeer sterke lucht- water- en bodemverontreiniging voorkomen; en uit een ton mobieltjes is onder andere 200x zo veel goud te halen als uit een ton gouderts! Dit wordt urban mining genoemd.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.27.33

Voorlopig is het in Maluku nog niet zo ver. We hebben nog steeds te maken met restafval, dat moet worden verwijderd. Zodoende is er eigenlijk sprake van de vierde R: remove (mengolah, membereskan)

3. Afvalscheiding

Zeer belangrijk is dat afval gescheiden wordt en dat het gescheiden wordt aangeleverd en afgevoerd.
Er is een duidelijke tweedeling:
– Organisch, natuurlijk afval
– Niet organisch afval.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.27.42

Voor de afvalscheiding worden het drie grote groepen:

a. Organisch afval dat bij het huis blijft:
– Natuurlijk afval: bladeren, houtsnippers, zaagsel, bloemen, onkruid, vruchtenschillen en zaden, thee- en koffieprut, eischalen, beetje papier
Dit afval kan in de natuur worden gegooid, of gecomposteerd bij huis
– Slachtafval, is natuurlijk afval, maar het gaat stinken en trekt vliegen en ratten aan. Daarom: begraven, in zee gooien, aan dieren te eten geven of in een biopori.
– Gekookt of gebakken eten, is ook natuurlijk afval, maar gaat stinken en trekt vliegen en ratten aan. Daarom niet op de composthoop gooien, maar aan dieren geven, of begraven op je kintal (de bodemdieren eten het snel op) of in een biopori.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.28.17

Biopori:
Een biopori is een smal diep gat in de grond, dat wordt gemaakt met een grondboor op de eigen kintal. Het is 10 – 15 cm breed en tot 1.50 m diep.
Er kan natuurlijk afval in gedaan worden, zoals op een composthoop, maar ook resten gekookt of gebakken eten en slachtafval, als dat met een beetje grond of bladeren wordt afgedekt. Het natuurlijk afval in een biopori wordt snel verteerd door de activiteit van bodemdieren, bacteriën en schimmels, maar ook geactiveerd door de plantenwortels die er doorheen groeien. Met een paar biopori op je erf kan een poos je etensresten kwijt (als je geen dieren hebt).

b. Afval dat gerecycled kan worden:
– Plastic flesjes, bekers en stevig plastic verpakkingsmateriaal. Schoon inleveren, om naar Ambon gebracht te worden.
– Kartonnen dozen. Plat en droog inleveren. Kunnen ook naar Ambon.
– Glazen flessen die nog heel zijn, metalen: ijzer, aluminium, blik, koper. Schoon inleveren, om naar Ambon gebracht te worden, of verkopen aan een opkoper.

c. Restafval:
– Gevaarlijk afval: batterijen, verfresten en verfkwasten, oude medicijnen, kapotte lampen, pesticiden, elektronica-afval, resten benzine en olie. Apart inleveren; het moet ingepakt worden en naar de stortplaats gebracht. Nog beter zal zijn als dit afval afgevoerd kan worden en gerecycled. Dit moet worden besproken met Malteng.
– Allerlei ander afval: oude kleding, schoenen, dunne plastic zakjes, kapotte glazen en borden, oud metaal, oud speelgoed, blikjes, papier met veel inkt, geverfd hout, kapotte telefoons, weggooiluiers, voorwerpen van rubber. Inleveren; wordt naar de stortplaats gebracht.
Het streven moet zijn dat er steeds minder restafval is, en steeds meer soorten materiaal gerecycled kunnen worden.

Gedragverandering
Voor veel bewoners van Molukse eilanden is het een enorme omslag om op een andere manier met hun afval om te gaan.
Na het onderscheiden van soorten afval moet dit al op het eigen erf / in eigen huis gescheiden worden. Groen afval wordt op een composthoop gegooid, recyclebaar afval eventueel schoongemaakt, bewaard tot inleveren / verkoop.
Men zal per dorp / per wijk instructies krijgen voor het inleveren / ophalen en waar dat moet gebeuren, en door wie.
Ook zullen bewoners betrokken worden bij de verwijdering / verder verwerking van het afval, bijvoorbeeld het verkopen van afval, brengen naar Ambon.
Composteren kan op ieders erf of per wijk.
Men zal ook meer betrokken worden bij schoonmaakacties, en eventueel controle en handhaving.
Dat men ook mooie nuttige dingen kan maken van afval leidt nu al tot allerlei workshops en huisvlijt.

In Maluku moet dus achtereenvolgens gewerkt worden aan:
pemilihan scheiden
pewadahan opbergen, in de juiste bak leggen
pengumpulan verzamelen, inleveren
pengangkutan afvoeren
pengolahan verwerken

Bank sampah
Een bank sampah is een verzamelpunt van afval dat gerecycled kan worden, en dus waarde heeft. De verzamelaar van dit afval krijgt geld per kg.
In grotere plaatsen zijn permanente “banken” functioneel. Maar een sampah-bank kan ook functioneren op bepaalde tijdstippen / bepaalde plaatsen, georganiseerd door een winkelier, de besi-tua-man, de pemerintah of gekoppeld aan een echte bank, zodat het verdiende geld direct op een rekening kan worden gezet.

4. Stortplaats; TPA

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.28.28

Er zijn verschillende manieren om afval te verwijderen. In Maluku is het de gewoonte om afval op hopen te gooien aan de bosrand of op lege stukken grond en aan de zeekant, in rivieren of ravijnen. Veel afval wordt verbrand. Hierdoor is afval snel opgeruimd, maar het is zeer milieu-onvriendelijk. Omdat er tegenwoordig ook allerlei niet natuurlijk afval wordt verbrand, zijn deze vuren heel ongezond: de gifstoffen komen versneld los en geven giftige rook, slecht voor de kwaliteit van de lucht, van de bodem en voor de mensen die het inademen.

TPA en TPS:
Niet natuurlijk afval, dat niet gerecycled kan worden, kan het beste verzameld worden en ingekuild op een stortplaats (Tempat Pembuangan Achir, landfill) zodat het alleen op één plek de grond mogelijk vervuilt. Dit is dus nog geen ideale situatie, maar beter dan wanneer het afval overal rondzwerft en de zee vervuilt. Het methaangas dat in de stortplaats ontstaat (doordat er vaak nog organisch afval tussen zit) kan benut worden als energievoorziening.
Bij de TPA kan ook een TPS worden gebouwd. TPS: Tempat Pengolahan sampah. Dit is een ruimte, gebouw, waar recyclebaar afval opgeslagen gesorteerd, versnipperd, schoongemaakt kan worden, en gereedgemaakt om verzonden, verkocht te worden.
Er zijn TPS-plaatsen in Indonesië waar ook wordt gecomposteerd, nadat uit het ongesorteerde afval nog wat groen wordt gehaald. Maar veel beter is om het natuurlijk afval vooraf te scheiden en te composteren dichtbij de huishoudens, liefst op ieder erf.

In diverse landen wordt het restafval tegenwoordig in grote ovens met zeer hoge temperaturen verbrand. Dit levert een soort slakken op (plasmarok), die gebruikt kunnen worden voor verharding van wegen of als bouwmateriaal. Daarbij kan de warmte omgezet worden in energie. Zelfs oude stortplaatsen in Europa worden afgegraven en benut. Deze ovens zijn kostbaar. Ze hebben weinig luchtverontreiniging (binnen de norm).

Voor een TPA is nodig:
– Een lap grond die gehuurd of gekocht wordt, of door de eigenaar ter beschikking is gesteld. Deze plek zal verontreinigd worden.
– De plek moet centraal gelegen zijn, goed bereikbaar voor een vrachtwagentje of grobak; niet dicht bij beken, noch bij bebouwing. Er moet een verharde toegangsweg worden gemaakt.
– De plek moet omheind worden en kunnen worden afgesloten.
– Gedeelte voor gedeelte moet worden uitgediept en van bodemplastic voorzien, om het bodemwater niet te verontreinigen. Als een gedeelte is gevuld met afval, kan dit worden bedekt met een laagje aarde van het gedeelte ernaast. Zo kunnen verschillende lagen op elkaar worden gestapeld. Er zijn luchtpijpen nodig in de afvalberg, om ontstaan methaangas te kunnen laten verdwijnen, of benutten als energievoorziening.
– Op de TPA kunnen enkele compostbakken worden gemaakt, waar natuurlijk afval, dat de mensen niet thuis kunnen composteren (bijvoorbeeld van een gevelde boom), kwijt kunnen.

Op Ambon heeft men al ervaring met het inrichten en beheren van een TPA/TPS (Toisapu).

Temisirecycling runt iets dergelijks op Bali, tussen Gianyar en Klungkung.
(Zie bijlage blog Bali Batin).

Een TPS moet ruimte en mogelijk bieden voor bijvoorbeeld:
– Een werkruimte met open ramen.
– Een afsluitbaar kantoortje / kantine, waar ook gereedschap en werkkleding opgeborgen kan worden.
– Sorteertafels, rekken en bakken voor tijdelijke opslag.
– Versnipperaar en wasbassin.
– Voldoende vloeroppervlak.
– Eventueel grobak en grondmachine.

Voorbeeld van een TPA en TPS van 45 x 45 meter:
(zoals gepland voor Ihamahu)

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.28.37
Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.28.53
Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.29.04

5. Afvalverwijdering

Bij de afvalverwijdering moet het duidelijk zijn welk gebied (eiland, dorpen) erbij betrokken zijn. Dit heeft consequenties voor:
– De samenstelling van de projectgroepen / overlegstructuur / verantwoordelijkheid en beheer.
– De plek waar de TPA / TPS wordt gevestigd. Alleen voor Saparua? + Nusalaut? + Haruku?
– De grootte van de benodigde TPA en de TPS.
– De benodigde vervoermiddelen (grobakken, vrachtwagens, boten)
– Het benodigde personeel.
– De benodigde financiering.
– De wijze van samenwerking met het bedrijfsleven.
– De samenwerking met Toisapu.

Hoe groter het gebied is, des te complexer wordt het beheer en de organisatie.
Hoe groter het gebied is, des te effectiever is het resultaat.
Zo mogelijk wordt het per dorp / regio begonnen en uitgebreid naar eiland en heel Lease.

In de afvalverwijdering moeten overheden zo mogelijk samenwerken met een of meer bedrijven, die de afvalverwijdering uitvoeren en de TPA / TPS exploiteren. Bovendien moeten allerlei maatschappelijke organisaties betrokken zijn, en daardoor de bevolking d.m.v. voorlichting, educatie en acties.

Advies over afvalbakken en afvalinzameling:
Natuurlijk afval (zie a. hfd. 3) wordt door ieder huishouden zelf geregeld.
Afval genoemd bij b. en c.: moet worden verzameld en afgevoerd naar de stortplaats.
Dit kan op verschillende manieren:

Model A:
Op een bepaald tijdstip, bijvoorbeeld op maandag van 7 tot 8 uur, brengen de mensen hun afval naar een verzamelpunt. Daar staan een paar mannen (TPA-mannen en twee mannen uit het dorp) klaar met verschillende verzamelbakken:
voor plastic bekers en flessen
voor droog karton
voor glazen flessen (als ze niet aan de besi tua man zijn verkocht)
voor metaal (als dit niet aan de besi tua man is verkocht)
voor gevaarlijk afval
voor restafval
Met de besi tua man kunnen afspraken worden gemaakt. Wie weet kan hij ook op de afgesproken tijdstippen aanwezig zijn om waardevol afval op te kopen (soort “bank sampah”).
Het verzamelde gescheiden afval wordt in de bakken met een grobak of een vrachtwagentje naar de TPA gebracht.
Groter afval kunnen de mensen ook afgeven, of er kan bij de pasar een afspraak worden gemaakt voor het ophalen van de spullen.
Voor huizen die buiten een dorp liggen kan afgesproken worden wanneer ze hun afval en hoe en waar neer kunnen leggen.
De plastic flesjes en bekers worden schoon ingeleverd. Op de TPA worden ze tijdelijk in het gebouw opgeborgen en bijvoorbeeld 1x per maand of 2 maanden naar Ambon gebracht, om te recyclen. Het levert wat geld op. Als er een versnipperaar op de TPS is, kan het plastic versnipperd in balen worden afgevoerd).

Adressen:
Batu Merah
Gunung Nona
Jalan Baru
Jalan A.Y. Patty
Poka
Batu Kerbau (Green Moluccas

Enkele prijzen (2013)
Plastic aqua-flesjes: Rp 1500 – 2000 per kg
Plastic aqua-bekers: Rp 5000 – 6000 per kg.
Overige plastics (bekers, flessen): Rp 1000 per kg.

Het gevaarlijk afval wordt op de TPA ingepakt in plastic zeildoek en gestort.
Het restafval wordt op de TPA gestort.

Afvalbakken bij de scholen en de winkels moeten door de betrokkenen zelf worden beheerd. De scholieren en winkeliers brengen zelf het afval naar de verzamelplaats op de afgesproken tijd.
Voor afwijkend afval kan een beroep worden gedaan op de grobak. Melden en afspreken op de pasar, maandagochtend tussen 7 en 8. De mannen/vrouwen die daar staan moeten goede instructie krijgen.
Vooral bij het begin van de afvalregelingen is het van belang dat de bevolking goed is geïnstrueerd. En dat de assistenten uit het eigen dorp controleren en instrueren, bijvoorbeeld in de pauze bij een school gaan kijken.

Het voordeel van model A. is dat de mensen leren welk soort afval er is. Ze leren het afval bij het verzamelpunt in de goede afvalbak te gooien!!! Dit model is ook relatief goedkoop. De vuilniswagen hoeft niet een heel dorp rond te rijden. Er zijn weinig afvalbakken nodig.
Voorwaarde (nadeel?) is dat de bewoners de moeite moeten nemen hun afval even te bewaren en het op de afgesproken tijd in moeten leveren.
Advies: Zeker bij de start van het project adviseren wij te kiezen voor model A. Dan is iedereen in het dorp verantwoordelijk voor het scheiden van eigen afval en dat op de juiste manier in te leveren. Het vergroot ook het normbesef en kennis over het scheiden van afval. Er is betere controle.
Voor de werkers die het afval naar de TPA moeten brengen, is het duidelijk en overzichtelijk.

Model B:
In elke sector wordt een set van 2 afvalbakken geplaatst, ook bij publieke gebouwen en winkels.
De mensen kunnen hier voortdurend hun afval in de juiste bak deponeren: een voor recyclebaar afval, een voor niet recyclebaar afval.
De bakken worden een of twee keer per week geleegd, het afval naar de TPA gebracht, zo nodig schoongemaakt, gesorteerd, versnipperd, ingepakt, verstuurd of gestort.
Het kan ook georganiseerd worden dat per sector geregeld wordt wie de bakken op een bepaald tijdstip naar een verzamelpunt brengt.
Gevaarlijk afval moet in dit geval apart worden ingeleverd, bijvoorbeeld bij het gemeentekantoor. Karton moet ook apart, anders wordt het nat.
Grof vuil op afspraak.

Het voordeel is dat de mensen altijd hun afval kwijt kunnen.
Het nadeel is dat er fouten gemaakt zullen worden. Er zullen altijd mensen zijn die het afval door elkaar gooien, door slordigheid, onverschilligheid of onkunde. Er zal dus langdurige instructie en controle nodig zijn.
Het afval staat ook in de bakken te verregenen. Honden kunnen er in snuffelen en bakken omgooien.
En het afval moet nog verder gesorteerd worden, dus is er meer werk aan. De vuilniswagens moeten ook langs meer plaatsen rijden en meer zelf doen.

Model C:
Alle mensen krijgen twee eigen vuilnisbakken met duidelijk merkteken en eigenaar-naam: een voor recyclebaar afval en een voor restafval. Het natuurlijk afval moet zelf of in de buurt worden gecomposteerd.
Op een bepaald tijdstip moeten de bakken aan de straat of bij verzamelpunten worden gezet. De vuilniswagen komt langs en deponeert het in verzamelbakken, om het vervolgens naar de TPA/TPS te brengen.
Gevaarlijk afval en karton moet apart (als het droog weer is) ingeleverd worden, of ingeleverd op een bepaald adres.
Voor grof vuil moet men zich melden bij TPA of Gemeentekantoor. Dit zou bijvoorbeeld eens per maand opgehaald kunnen worden.

Het voordeel is dat ieder huishouden zorg en beheer heeft over het eigen afval.
Het nadeel is dat er veel aanschafkosten (en veel plastic) zijn.
Dit model zou mogelijk zijn als de afvalscheiding en verwijdering al een tijdje functioneert.

6. Voorlichting, educatie, opruimacties, kick-off

Onder voorlichting en educatie zijn allerlei activiteiten te vatten die tot doel hebben: instructies te geven, gedrag te veranderen, begrip en draagvlak te creëren en mensen tot actie en goed milieugedrag aan te zetten.
Het kan dus zijn: regelgeving en instructie, voorlichting, lessen, workshops, schoonmaakacties enz.
Hierbij zijn allerlei instanties betrokken, die dit als hun reguliere taak moeten zien:
Pemerintah en saniri, scholen, kerk, moskee, vrouwenverenigingen, jeugdclubs.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.29.14

Op de Molukken worden enkele van deze educatieve activiteiten al gepraktiseerd:
In de kerken wordt de zorg voor de leefomgeving regelmatig ingebed in de Bijbelse boodschap. Er worden onder de paraplu van de kerk schoonmaakacties gehouden. Er is een plan voor “woensdag zonder plastic”. Ook voor de zondagschoolkinderen is de leefomgeving onderwerp.
Bij de vrouwenvereniging PKK en sommige andere groepen (bijvoorbeeld scholen) is het populair om te knutselen met lege verpakkingen. Deze re-use wordt opgevat als recycling en ze zijn er trots op. Het geeft verpakkingen een tweede leven en het kan verkocht worden of het huis sieren.

Men is op de Molukken gewend om frontale presentaties te houden, en frontaal les te geven. Effectiever is een workshop en werken met concreet materiaal en concrete situaties. Men leert immers het beste via doen, interactie en aan de lijve ondervinden.

Er is al veel materiaal ontwikkeld op het gebied van milieu-informatie. Maar het is nauwelijks toegesneden op de specifieke situatie zoals op Saparua, waar men aan het begin van het bewustmakingsproces zit en nog geen voorziening voor afvalverwijdering.
Voor Gemeente Ambon zijn in de jaren 2010 t/m 2012 educatieve materialen ontwikkeld in het kader van het project “Ambon hijau dan bersih”:
– Folders voor algemeen publiek: “Ambon tanpa sampah” en “Membuat kompos”
– Concept green school; zie bijlage “Konsep green school”.
– Losbladig jaarwerkplan met les ideeën voor milieu-onderwijs lagere school.

Green school:
De term “green” is al aardig bekend in Maluku. Maar aan de inhoud moet nog gewerkt worden.
Green school is ook internationaal een term die wordt gehanteerd voor een school die duurzaam wil zijn, in onderwijs en inrichting.
Voor Maluku is een concept “Green School” geformuleerd dat zonder ingewikkelde materialen en voorzieningen uitgevoerd en gecontroleerd kan worden. Op Ambon heeft het tot een heuse wedstrijd geleid in 2012. Nog steeds doen scholen hun best om te voldoen aan de acht geformuleerde voorwaarden (zie bijlage “Konsep green school”). De competitie als beste “Green school” is helaas niet voortgezet na 2012.
Opruimacties:
Omdat er overal veel oud afval ligt, is het nodig met een flinke groep mensen, liefst alle inwoners, een grote schoonmaak te houden. Dat brengt de mensen met hun neus bovenop hun eigen afval en dat van anderen. Heel praktisch kan informatie worden gegeven over soorten afval en de gevolgen voor het milieu. De mensen zullen er onderling over praten. Ze zullen alerter worden op toekomstige vervuilers en op hun eigen gedrag.
Voor de sociale samenhang is dit een heel goede activiteit. Wellicht moet het jaarlijks herhaald worden, bijvoorbeeld tegen Kerstmis, als men het dorp mooi en schoon wil maken, want er zullen nog wel overtreders zijn en er spoelt afval van elders aan.

Benutten sociale structuren:
In de meeste dorpen is men gewend iets te doen voor het publiek belang, bijvoorbeeld werken aan een nieuw kerk, of schoonmaken (wieden) van publieke ruimtes, of assisteren bij een sterfgeval. Dit is georganiseerd per sector of via verenigingen. Deze organisaties kunnen benut worden om milieubeheer aan toe te voegen, compostplekken te maken, opruimacties te houden. Er is dan ook sociale controle.

Benutten sociale media:
Ook binnen Indonesia neemt het gebruik van sociale media toe. Hierdoor kan men elkaar stimuleren en uitdagen tot acties. Een voorbeeld is een recente actie in Raja Ampat, waarbij diverse groepen bewoners hebben samengewerkt bij opruimacties. Zie www.stayrajaampat.com/?p=4206

Fishing for litter:
Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.29.25
Van de boten komt wereldwijd veel afval in zee terecht. Ook in Maluku is dat zo, vooral van passagiersboten. De overheden moeten het gesprek aangaan met de booteigenaars. Er moeten prullenbakken en verzamelbakken geplaatst worden, aan boord en aan de haven, liefst ook weer voor gescheiden afval met duidelijke aanduiding!

In de baai van Ambon is in opdracht van de Gemeente een speedboot actief die drijvend afval opvist.

Kick-off:
Als de start van de afvalverwijdering wordt gemaakt is het belangrijk dit goed voor te bereiden.
De verschillende wegen moeten tegelijk worden afgelegd:
– De stortplaats moet gereed zijn.
– De organisatiestructuur moet duidelijk zijn; afspraken gemaakt, verantwoordelijkheden gesteld.
– Afvalmedewerkers moeten zijn geïnstrueerd en voorzien van materiaal.
– Er moeten workshops en informatie zijn geweest over composteren.
– Bewoners moeten informatie hebben gekregen over de soorten afval en hoe dat te scheiden is.
– Instructie over de wijze van inleveren, tijdstip en plaats.
– Duidelijkheid over controle, eventuele sancties.

Milieuweek
Het is aan te bevelen de start met het hele dorp te maken en diverse activiteiten in bijvoorbeeld een week extra aandacht te geven. Bijvoorbeeld:
– Milieuproject op de scholen
– Onderwerp in kerk en moskee
– Workshops voor vrouwen
– Als hoogtepunt: schoonmaak met het hele dorp. Het zou mooi zijn als dat gepaard gaat met een grote makan patita (zonder plastic). Misschien kan TVRI hiervoor uitgenodigd worden.

Enkele informatieve sites:
www.temesirecycling.org
www.stichtingdenoordzee.nl
www.plastcsoupfoundation.org
www.marlisco.eu
www.youtube.com/watch?v=017bBeXhYz4: (Sources and impact of marine litter)
www.rappler.com/nation/69533
www.planeetzee.be
www.milieucentraal.nl
www.cleanuptheworld.org
www.closingtheloop.eu
www.plastictasvrij.nl
www.svzo.nl (stichting vrijwillige afvalopruimers)
www.dw.de/masalah-sampah-plastik

7. Composteren

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.29.39

Het composteren is het natuurlijke proces, waarbij natuurlijk afval wordt gegeten door kleine bodemdieren en verteerd door de activiteit van bacteriën en schimmels. Het wordt omgezet in nieuwe voedingstoffen, zodat de planten dat met hun wortels uit de bodem kunnen halen. Composteren is een fase in de voortdurende kringloop in de natuur. Zo is het duizenden jaren gegaan in een voortdurende voedselkringloop. (zie hfd. 1)
Natuurlijk afval is alle afval van levende of dood gegane organismen. Natuurlijk afval is dus geen probleem. Natuurlijk afval is dus geen probleem. Je kunt het gewoon in de tuin, in het bos neergooien. Ook als het in zee terecht komt is dat geen probleem. De kleine dieren, schimmels en bacteriën zorgen dat het snel verteert = in voeding is omgezet.

Maar waarom zou je dit natuurlijk afval zomaar weggooien? Het kan worden benut om vruchtbare compost te maken, om bloemen of groenten in te kweken. Dan moet het niet vermengd worden met ander afval; de kleine dieren moeten het lusten!
Dit natuurlijk afval kan gebruikt worden om bij elk huis, of een groepje huizen te composteren. Als het langer bewaard wordt om opgehaald te worden, gaat het snel verslappen en schimmelen (= composteren!). Er moet dus een plek zijn waar dit afval direct gedeponeerd en gecomposteerd kan worden, dicht bij huis. In de folder (zie bijlage) is beschreven hoe je een compostplek kunt maken en beheren.

Voorbeelden van compostplekken
Het is niet verstandig om gekookt en gebakken eten en slachtafval op de composthoop te gooien. Dit stinkt en strekt ratten en vliegen aan. Ook uitwerpselen van vleeseters horen niet op de composthoop.

Voorbeelden van natuurlijk afval dat goed gecomposteerd kan worden:
– afgevallen bladeren en bloemen
– fijngemaakte takjes
– vruchtenschillen
– groenteafval
– houtschaafsel
– onbewerkte houtresten
– platgeduwde eierschalen
– thee- en koffieprut
– onkruid
– (niet te veel) onbedrukt fijngemaakt papier (bijvoorbeeld eierdozen)

Er wordt bij het composteren onderscheid gemaakt tussen bruin en groen natuurlijk afval. Met bruin afval wordt bedoeld: droger, harder materiaal, zoals schors, takjes, uitgedroogde planten, harde vruchtenschillen. Groen afval is: gras, groenteafval, zachte vruchtresten. Het is het beste om dit zogenaamde groene en bruine afval af te wisselen en te mengen.

In een bijlage is te lezen hoe kan worden gecomposteerd: “Membuat kompos”

8. Belemmeringen

Initiatieven
Voor Ihamahu is al enkele jaren geleden een proposal gemaakt met een plan voor het maken van een stortplaats en de afvalverwijdering voor dit dorp op te zetten. (Sampahgroep Ihamahu: Charlie Hitipeuw, Magda Pattiiha, John Pattiiha, Ada Lilipaly – de Voogt)
In Itawaka zijn diverse gesprekken gevoerd met Raja en saniri-leden, om te wijzen op het afval en iets te doen aan de vermindering en opruimen daarvan. (Max Wattimena)
In Tuhaha is op uitnodiging van het dominees-echtpaar voorlichting gehouden voor de vrouwenvereniging.
In Haria is een proposal in de maak en zijn goede plannen voor opruimacties. De proposal heeft de reikwijdte van het eiland, en mogelijk Nusalaut en Haruku erbij. (Kees Lafeber)

Belemmeringen
Uit diverse ervaringen blijkt dat je tegen tal van belemmeringen oploopt:
– De belangrijkste is het verschil in bestuurscultuur en organisatiestructuur. Daar is men een top-down-structuur gewend, waarbij men niet gewend is en het ook niet gewenst is van onderaf met initiatieven te komen. Het belemmert ook het nemen van verantwoordelijkheid.
– Men wacht af en schuift de verantwoordelijkheid af. Ook omdat het nog een onbekend gebied is, waar de hele maatschappij mee te maken heeft. Overheden zijn bang geen draagvlak te vinden; gewone bewoners durven niet met plannen te komen, of overzien de zaak onvoldoende.
– Men heeft andere prioriteiten, ondanks het feit dat men het probleem onderkent.
– Onvoldoende wordt beseft dat, met de modernisering van de maatschappij en het toenemen van welvaart en consumptie, men verplicht is om duurzaamheid als doel en uitgangspunt te nemen, en milieuzorg uit te voeren.
– Men heeft onvoldoende kennis van de gevolgen van afval en andere bedreigingen van het milieu.
– Aan het afvalgedrag is een heleboel te verbeteren. Velen laten hun afval (verpakkingen) gewoon naast zich vallen, vegen het buiten hun eigen kintal of dumpen het in zee.
– Er wordt roekeloos omgegaan met de leefomgeving: koralen worden platgelopen, stranden afgegraven, oude bomen gekapt zonder nieuwe te planten, op bedreigde diersoorten wordt gejaagd.
– Men heeft te weinig discipline t.a.v. beloftes en verantwoordelijkheid. Afspraken worden niet vastgelegd en worden niet steeds nagekomen, of veranderd. Er is veel ad-hoc-beleid.

In Ihamahu was een plan ver gereed in 2012: er was een stuk gemeentegrond beschikbaar als stortplaats, er waren concrete plannen over het inleveren van afval, er was een proposal gemaakt door een ambtenaar van de Provincie, er was al op diverse fronten aan voorlichting gedaan. Het plan is in de koelkast, omdat Ibu Raja het plan naar zich toe had getrokken als hoofd van de plaatselijke PKK. Zij had geen oor voor inbreng vanuit NL, noch inbreng vanuit Ihamahu. Na verschillende confrontaties is zij teruggetreden, maar toen is ook Bapa Raja het plan gaan traineren. De Saniri maakte geen vuist om zich sterk te maken en het project te doen slagen. In 2015 vindt een nieuwe raja-verkiezing plaats. Er is hoop dat er dan een nieuwe sampah-wind gaat waaien.
Dit voorbeeld illustreert, hoe een plan kan blijven hangen omdat in dit geval men wacht en kijkt naar de raja die alles moet dirigeren (of niet). Het pleit voor een werk- projectgroep per dorp, waarbij het wel of niet doorgaan niet van een individu afhangt, ook al is dit de raja. Maar dit is een westerse benadering …. Overigens zijn er signalen dat vanuit Provincie Maluku men goed doortimmerde initiatieven wil steunen.

Konsep Green School
Pendidikan lingkungan ada bagian dari kurikulum

Pemisahan sampah: organik, plastik, metal, karton, botol, baterai, …..

Tempat pengomposan oleh sampah organik

Kebun kecil yang dimaksutkan oleh murid-murid

Lingkungan hijau yang bervariasi; digunakan dalam pelajaran

Aksi pembersihan / pengangkutan sampah di dekitar sekolah

7. Mengurangi plastik; minum air dengan dispenser; memperhatikan tingkat energi, gedung sekolah, materi mebel dan bahan yang lain

8. Green kelompok yang mengadakan aksi dan kegiatan baik di sekolah dan sekitar
Membuat kompos

Kompos, itu apa?
Kompos merupakan bahan-bahan organik yang telah mengalami pelapukan.
Di alam proses pengomposan berjalan dengan alami. Bahan organik, antara lain: dedaunan, rumput, sisa-sisa ranting, jerami, kotoran hewan, kembang dan lainnya, akan menjadi sumber makanan bagi bakteri dan makhluk hidup lainnya yang hidup di tanah. Oleh sebab itu, bahan-bahan organik itu dapat mengalami proses pengomposan secara alami di alam. Kompos yang terbentuk juga membantu menyuburkan tanah dan membantu menyuburkan tanaman yang tumbuh di sekitarnya.

Membuat kompos sendiri:
Membuat kompos sendiri sangatlah mudah dan dapat digunakan di kebun atau tanaman kita sendiri. Untuk pembuatan kompos ini dapat dilakukan dengan langkah-langkah seperti di bawah ini:

1. Pilih sampah organik dan anorganik.
Sampah yang akan dijadikan untuk proses pengomposan adalah sampah organik. Sampah anorganik seperti kaleng, plastik, botol dan lain-lain tidak akan terurai secara alami di alam.

2. Membuat wadah/tempat untuk pengomposan.
Ada beberapa cara yang akan digunakan untuk membuat wadah ini antara lain:
Membuat lubang di halaman rumah.
Membuat wadah dari kayu atau kawat kasa.
Menggunakan tong/drum bekas; tong/drum ini diberi lubang yang ukurannya kecil, untuk mencegah tumpukan sampah organik dari hewan-hewan lain, seperti tikus, kecoa.
Bagi yang memiliki halaman atau kebun yang cucup luas, dapat membuat tempat pengomposan dari batu. Siapkan 3 ruang dengan ukuran cukup besar. Ruang pertama selalu digunakan untuk menaruh sampah organik yang baru. Jika sampah sudah mulai membusuk, pindahkan sampah tersebut ke ruang kedua. Jika volume sampah ini sudah mulai berkurang, pindahkan sampah tersebut ke ruang ketiga, untuk penyempurnaan proses pengomposan.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 12.19.31

Tempat kompos harus berhubungan dengan tanah, supaya makhlup hidup di tanah bisa memasuki tempat.

Tempat kompos perlu di bawah naungan, jangan diletakan secara langsung di bawah sinar matahari. Kompos akan menjadi semkain kering.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.30.42

3. Menaruh sampah organik di tempat/wadah kompos.
Sampah yang akan ditaruh pada wadah kompos perlu dicacah terlebih dulu, agar potongan sampah organik menjadi semakin kecil. Hal ini dimaksudkan agar proses pengomposan dapat berjalan dengan lebih cepat.

Yang boleh ditaruh Yang tidak boleh ditaruh

daun-daun makanan yang digoreng/
ranting direbus
ampas kayu (tanpa cat) (dapat menarik tikus)
kulit buah roti yang sudah lama
rumput gemuk dan minyak
ampas kopi dan te kertas
kulit telur kotoran hewan yang masih
abu kayu basah
4. Udara dan air
Di dalam bahan sampah organik, kelembaban udara dan air harus dijaga dan diperhatikan. Jika sampah terlalu kering, tambahkan air secukupnya dan dicampur seluruhnya sehingga merata menggunakan sekop atau garpu.
Pembalikan kompos harus dilakukan kadang-kadang, untuk menjaga sirkulasi udara. Jika hujan, hindari percikan air hujan dan genangan air dengan cara menutup tumpukan kompos dengan menggunakan terpal, agar kelembabannya tetap terjaga.

Ada masalah?

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.30.59

5. Menunggu hasil pengomposan.
Jika tempat kompos penuh, tempat ditutup dengan daun besar dan meninggalkan, supaya proses pengomposan melangsung.
6. Hasil!
Warna kompos sudah hitam seperti tanah? Pertanda kompos telah jadi dan siap dipanen. Kompos dapat digunakan di kebun atau di dalam pot bunga.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.30.21

Bapak dan ibu dapat menikmati sayuran dan bunga-bunga di kebun dengan menggunakan kompos sendiri.
Menikmati juga pengurangan sampah di lingkungan, menjadi sesuatu yang lebih bermanfaat.
Selamat mencoba!

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.31.53

Informasi ini diadakan atas kerjasama Pemerintah kota Ambon dengan Pemerintah kota Vlissingen di Belanda.

Schermafbeelding 2015-10-04 om 11.32.26

Penulis: Ada Lilipaly – de Voogt, maart 2015
Gambaran oleh : Shantasiri Jayaweera

Afvalverwerking en recycling op Bali: Temesi